niedziela, 17 maja 2026

ЎЎЎ 98-1. Адубарыя Ігідэйка. Эдуард Пякарскі ў жыцьцяпісах. Сш. 98-1. 2005-1. Койданава. "Кальвіна". 2026.



 

                                                    РЭВАЛЮЦЫЯНЭР І НАВУКОВЕЦ

    Мала хто ведае, што нашага земляка Э. Пякарскага называлі... айцом літаратуры цэлага народа! Дзіва дзіўнае, — але стаўся ён айцом якуцкай літаратуры, і быў там не Эдуардам Карлавічам, а “Адубар Хаарылабыс “, — менавіта так называлі яго тамтэйшыя сяляне.

    А яшчэ яны гаварылі: «Вы прыбылі ў нашу аддаленую краіну як злачынца, што было няшчасьцем для вас і шчасьцем для нас”.

    Цікава? Аднак пачнём усё па парадку.

                                                                   Вучыцца ці біцца?

    Э. Пякарскі нарадзіўся ў 1858 годзе ў фальварку Пятровічы цяперашняга Смалявіцкага раёна Мінскай вобласьці. Згодна гісторыку В. Грыцкевічу, Эдуард Пякарскі, хлопчык з яўрэйскай сям’і, рана застаўся без маці, і жыў то ў цёткі ў Мінску, то ў дваюраднага брата на Палесьсі, а то й увогуле па чужых людзях. Аднак жа ішоў час, хлопец рос, скончыў Мазырскую гімназію, стаў студэнтам Таганроскага інстытута.

    Тут, у інстытуце Эдуард Карлавіч сышоўся з рэвалюцыянэрамі; праўда, вучобы чамусьці не атрымалася, мусіць надта перашкаджалі сустрэчы з агрэсіўнай моладзьдзю. якая марыла пра тэракты ды забойства першай асобы дзяржавы... Пякарскі спачатку пераяжджае ў Чарнігаў, а пасьля паступае ў Харкаўскі вэтэрынарны інстытут. Тут ён працягвае сваю рэвалюцыйную дзейнасьць, распаўсюджвае газэты адпаведнага зьместу ды падбухторвае на забастоўкі і грамадзянскія выступленьні рамесьнікаў. Вучоба зноў застаецца незавершанай, бо студэнт-недарэка ўцякае на Тамбоўшчыну...

                                                               Пакараньне як узнагарода

    Тут, на Тамбоўшчыне. Эдуард Карлавіч уваходзіць у рады арганізацыі, якая завецца “Зямля і воля”; за плячыма — першы судовы вопыт. згодна прыгавору ён павінен адбываць ссылку на поўначы тэрмінам пяць гадоў. Аднак сам абвінавачваемы на суд не зьявіўся, і таму прыгавор вынесены завочна. Тады як Эдуард Карлавіч мае на руках пашпарт на імя іншага чалавека і адчувае сябе ў адноснай небясьпецы. Але ў 1879 годзе Э. Пякарскі быў затрыманы паліцыяй у Маскве. І пасьля пасяджэньня ваенна-акруговага суда атрымаў “узнагароду” за сваю антыдзяржаўную дзейнасьць: 15 гадоў катаргі, якую замянілі высылкай у аддаленыя мясьціны Сыбіры.

    Па волі лёсу, які сам жа “каваў”, аказаўся юнак у Бутурускім улусе, што знаходзіўся ў 230 кілямэтрах ад Якуцка.

                                                            Сялянскі і... навуковы хлеб

    “Калі б не якуты, я б памёр з голаду”, — так напіша пазьней Пякарскі пра свой прыезд у далёкія мясьціны. Яму давялося вучыцца араць і сеяць, вырошчваць бульбу і зеляніну, даглядаць скаціну. Навучыўся Пякарскі яшчэ й паляваць, лавіць рыбу, будаваць юрту. Гэта і былі ягоныя першыя крокі на карысьць самому і людзям, што акалялі, бо далейшая праца насамрэч была скіраваная ў будучыню.

    Для таго, каб мець зносіны з мясцовымі людзьмі, яму трэба было навучыцца размаўляць на тутэйшай мове. Эдуард Карлавіч пачаў запісваць за мясцовымі жыхарамі незнаёмыя словы, сыстэматызаваць, завучваць, і тым самым — спасьцігаць мову іншага народа. Так ішлі дні, тыдні, месяцы.

    Праз гады ў газэце “Неделя” Пякарскі вычытаў, што ў якуцкай мове налічваецца ўсяго толькі 3 тысячы слоў. Гэтае паведамленьне абурыла яго, бо на той момант ён сам ужо апрацаваў каля 7 тысяч. Яшчэ праміне 11 гадоў, і навуковец-самавук будзе мець рукапісны слоўнік у 20 тысяч слоў! І працаваць на яго будуць памагатыя — мясцовыя людзі, сярод якіх і сьвятар, і студэнты, і настаўнікі, і народныя мудрацы.

    На той час у імпэрыі актыўна працавала Геаграфічнае таварыства, куды ўваходзілі многія знакамітыя творцы. І што цікава: урад выдзяляў немалыя сродкі на розныя экспэдыцыі, у тым ліку і марскія вандроўкі ў розныя краіны, і пры гэтым у каманду бралі таленавітых пісьменьнікаў, якія пасьля павінны былі распавесьці пра тое, што бачылі, як жывуць людзі, якія там традыцыі, звычаі, мова, якая прырода.

    Таму не дзіўна, што пра работу Э. Пякарскага станс вядома Ўсходне-Сыбірскаму аддзелу Геаграфічнага таварыства Расійскай імпэрыі. І так як на той час было нямала фундатараў, якія дбалі пра разьвіцьцё свайго краю, дык знайшоўся чалавек, што прапанаваў грошы на выданьне слоўніка. Там быў золатапрамысловец з адпаведным прозьвішчам А. Сыбіракоў. Калі праца была завершана, унікальны слоўнік выйшаў у Якуцку.

    Так, дзякуючы ссылцы, праявіліся таленты Эдуарда Карлавіча; ягоная праца была адзначана навукоўцамі, ды так, што ў 1905 годзе ён праз хадайніцтва Акадэміі навук прыяжджае ў Санкт-Пецярбург і ўжо там выдае тры тамы “Узораў народнай літаратуры якутаў” на якуцкай мове, а таксама асобнымі кніжкамі “Слоўнік якуцкай мовы”. За свае працы ён узнагароджваецца залатымі мэдалямі Акадэміі навук і Рускага Імпэратарскага таварыства. На ўрачыстай вечарыне, прысьвечанай заслугам Э. Пякарскага скажуць такія словы: “Вы стварылі сапраўдную энцыкляпэдыю ўсяго жыцьця якуцкага народа”. І адбудзецца гэта ўжо ў 1926 годзе. А яшчэ праз колькі часу ягоным іменем назвалі школу ў паселішчы Ідыгейцы, дзе адбываў ссылку малады чалавек з фальварка Пятровічы былога Смалявіцкага раёна Мінскай вобласьці...

    Вольга Мешчаракова.

    /Літаратура і Мастацтва. Мінск. № 5. 4 лютага 2005. С. 15./

 


 

                                  МЭНДИЭМЭННЭЭХ ҮЛЭҔЭ ҮЛҮМНЭҺЭ ТҮҺҮӨҔҮҤ

    Бары билэргит курдук, тылдьыт омук сайдыытыгар сүҥкэн суолталаах. Биһиэхэ - сахаларга - Эдуард Пекарскай диэн поляк (бэлээх, бэлэх, биэлээх о.д.а буолуон сөп, барыйаан элбэх) омук киһитэ кэлэн, улуу улахан тылдьыты оҥорон олус абыраата. Халыҥа диибин диэн, сохсоҕо баттык гыннахха бэл күтэри хапсыччы биэрэр. Сыччах, биир туома оннук ыйааһыннаах.

    Ол гынан баран, сахалыы-махалыы толкуйдаан көрдөххө, хайдах атын омук киһитэ ити курдук саха саҥатын олус үчүгэйдик билэн, үөрэтэн итинник сүнтсэннээхэй дьыаланы оҥоруон сөбүй? Чахчы, ханан эрэ саха хааннаах буолуохтаах. Атын буолуох туһа суох. Саха ханна тиийбэтэҕэй?

    Бу Пекарскай төрдүгэр (биэлээх омук да буоларынан!) хайаан да саха хаана баар эбит. Ол араспаанньатыттан эмиэ көстөр. ПекарскайБиэкээрискэй, Быакаарыскай. Биэкэйбит, быакайбыт, ол аата синньигэс бииллээх, үрдүк уҥуохтаах киһи. Дьиҥэр, төрүт барыйаана — Буокаарыскай, эмиэ олох да уу сахалыы тахсан барар эбит. Төрдөсуолтата акаары диэн: бу + акаары + (ы)скай. Ол гынан баран, саха тылын сокуонунан у, а дорҕооннор хоһуласпаттарын быһыытынан ассимиляциялаан, уо дифтоҥҥа уларыйан хаалар. Онон Буокаарыскай буоллаҕа ити дии.

    Дьэ, билигин санаан көрүҥ эрэ: хараҥа балаҕан, кырдьаҕас оҕонньор, эмээхсин уонна биэкэйбиТ, быакайбыт үрдүк уҥуохтаах «нуучча». Аны ол «нуучча» туран, оҕонньордоох эмээхсинтэн наар тыл суолгатын ыйытан, онтун сурукка тис да тис буолар. Күнү-күннүкгээн кумааҕыны марайдаан тахсар. Бу киһи мас мастаабат, от оттообот, ынах ыабат, сылгы ииппэт, саатар хаартылаабат. Үөрэр суох дьон көрүүтүгэр дьиҥнээх акаары быһыы. Онуоха эбии «судаарыскай түөкүнү» тойон да өтгө кырыы харахтарынан көрөн, бу киһи дьарыгын эмиэ акаары быһыынан ааҕан, «Акаарыскай», онтон «Бу акаарыскай» диэн аатгаан араспаанньа биэрэн кэбистэхтэрэ ити дии. Кэлин билсэн, кэргэнниһэн баран, сүрэ бэрт диэн, араспаанньатын тупсаран, Биэкээрискэй диэбитгэр.

    Бүгүн саха тыла олус кырдьаҕас тыл буоларын син балайда дакаастаатыбыт оҥоробун. Онон, саха тыла омук тылыгар сабыдыалын итэҕэтиилээхтик быһаарааччы аҕыйаҕа суох. Ол гынан баран, кинилэр үксүгэр чинчийэр үлэнэн систиэмэтэ суох дьарыктаналлар. Итинник сыһыан охсууга улахан. Холобур, «Киин куораты» кытта ыкса үлалэһэр Сырдык диэн баар-суох киһибит улахан ситиһиилэниэн сөп этэ даҕаны, атыҥҥа аралдьыйара элбэҕэ бэрт.

    Онон, ким эрэ бу боппуруоһунан күүскэ дьарыктаныахтаах диэн санаанан салайтаран, хаалбыт олохпун бу улуу дьыалаҕа аньшрга быһаарынным. Биллэн турар, хорсун санаа. Сүрэх баҕатын сүһүөх уйуо дуо?! Оо, айыым таҥарам, көмөлөс!

    Биир бастакы дьоһуннаах хардыыбынан - устуоруйа кырдьыгын кылбатан уонна акадьыамык Быакаарыскай (Пекарскай) аатын үйэтитиигэ бэйэм сэмэй кылааппын киллэрэн - Буокаарыскай диэн сурулларданарым буолар.

    Күндү доҕоттоор! Бу «Омуктуйбут саха тылларын олус улахан тылдьыта» диэн мэндиэмэннээх үлэбэр (фундаментальный труд) көмө-тирэх буоларгьггыгар ыҥырабын! Устуоруйа Кырдьыга күн сиригэр туругурара эһигиттэн тутулуктаах! Холобур, тыл үөрэхтээхтэрэбит дэнээччилэр мэндиэмэн диэн уу саха тылын нуучча нөҥүө кэлбит фундамент диэн туора омук тылытган таһаараллар. Бу, доҕоттор, ньүдьү-балай көрүү диэн аһаҕастык билиниэх тустаахпыт. Мэндиэмэннээх дьиэ мэндэйэн тахсара чуолкай. Мин мэндиэмэннээх үлэм итинник чиҥ, кытаанах дакаастабыллардаах. Онон, күндү доҕоттор, эһиги көмөҕүтүн кэтэҕим көһүйүөр диэри күүтэ хаалабын.

    Ытыктабылы кытта эһиги ытыктыыр

    (ону саарбахтаабаппын!)

    Буокаарыскайгыт.

    /Якутская газета - Саха суола. Якутск. 3 ноября 2005. С. 13./

 







 

     Штэйнер І. Ф.

                                                   ЮНАЦТВА  СЬВЕТЛЫЯ  ІМЁНЫ

     Шмат таленавітых людзей зьвязалі сваю долю з Мазыром і краем. Згадаем некаторых з іх.

                                                             ЭДУАРД ПЯКАРСКІ.

    Славуты падарожнік, вучоны, які зьдзейсьніў сапраўдны подзьвіг — за 25 гадоў, што ён правёў у выгнаньні, стварыў фундамэнтальны слоўнік якуцкай мовы з апісаньнем быту, вераваньняў, этнаграфіі, культуры наогул вялікага паўночнага народа, які да нашага земляка не меў пісьменнасьці. Хаця Эдуард Пякарскі нарадзіўся ў цяперашнім Смалявіцкім раёне, а дзяцінства правёў у вандроўках па Беларусі (бацька быў арандатарам), сапраўднае ягонае станаўленьне як асобы і будучага рэвалюцыянэра адбылося менавіта ў Мазыры, у мазырскай гімназіі. Бо да гэтага ён толькі вучыўся польскай і рускай грамаце ў сваёй цёткі.

    Як толькі маленькі Эдуард пасталеў, ён пераехаў у Мазыр. У першай палове XIX ст. апошні ўспрымаўся як значны горад на перасячэньні гандлёвых шляхоў з поўдня на поўнач. З Беларусі на Ўкраіну сплаўлялі сосны, вазілі лён, дзёгаць. З Украіны па Прыпяці ўздымаліся караблі з пшаніцаю і сольлю. Ужо тады гэты незвычайны для Палесься горад, дзе замест вуліц былі стромкія пакручастыя яры, а дамы стаялі на маляўнічых узгорках, з якіх адкрываліся незвычайныя краявіды, сталі называць Палескай Швэйцарыяй або Каўказам.

    Любоў да гэтай незвычайнай для ўраджэнца Цэнтральнай Беларусі мясьціны ўзмацнялася яшчэ і тым, што ў недалёкім мястэчку Барбароў, якое таксама стаяла на беразе Прыпяці і паміж імі курсіраваў параход “Леў”, жыў ягоны стрыечны дзед. Апошні збудаваў уласны дом у мясьціне, надзвычай прыдатнай для паляваньня і рыбалкі. Станаўленьне таленавітага юнака ў такіх умовах вельмі спрыяла выпрацоўцы сардэчнасьці, спагады ў душы, схільнасьці да ўсяго прыгожага і сьветлага. Усё гэта абуджала ў ім цікавасьць да жыцьця і жаданьне зьмяніць тое-сёе ў гэтым сьвеце. Якраз у гэты час адбываліся самыя незвычайныя падзеі — утварылася Парыжская камуна, італьянскае войска захапіла Рым, пашыраліся студэнцкія хваляваньні, узьнімаўся рух нарадавольцаў.

    У 1873 годзе Мазырскую гімназію рэарганізавалі ў прагімназію: замест васьмі клясаў у ёй стала шэсьць. За сярэдняй адукацыяй трэба было ехаць у іншы горад. Недзе з паўгода Пякарскі вучыўся ў Мінскай гімназіі. Але калі даведаўся, што былы дырэктар Мазырскай гімназіі Эдмунд Рудольфавіч Рэйтлінгер стаў дырэктарам Таганроскай гімназіі, то разам са сваімі некаторымі сябрамі пераехаў туды. Яны лічылі дырэктара разумным кіраўніком, добрым настаўнікам, цудоўным чалавекам, які добра разумее вучняў. З гэтага часу і пачаліся вандроўкі Эдуарда Пякарскага, якія скончыліся ў далёкай Сыбіры. За ўдзел у рэвалюцыйным руху ён быў сасланы ў Якутыю.

    Выхаваньне Эдуарда Пякарскага шмат у чым паўплывала на далейшае ягонае жыцьцё. Так, ён адносіўся да якутаў не са звыклай пагардай, бо пераканаўся, што гэта мужны народ, які можа перанесьці ўсе нястачы, сам па сабе ён мужны, адважны, вынаходлівы.

    Пякарскі пачаў вывучаць якуцкую мову, якая, як вядома, адносіцца да цюрскіх моў. Прадстаўнікі апошніх народаў маглі вывучыць гэтую мову не менш, чым за паўгода. Славянін Пякарскі змог загаварыць па-якуцку за некалькі месяцаў. Асабліва ён упадабаў мову гераічных былін — аланхо, якая адрозьнівалася яскравасьцю і арнамэнтальнасьцю. (Аланхо — гераічны якуцкі эпас, які  складаўся з легендаў.)

    У 1898 годзе ў Якуцку быў выдадзены слоўнік Пякарскага, у які ўвайшлі 26 песень, 225 загадак, 89 прыказак і прымавак. Да самай сьмерці ў 1934 годзе наш зямляк працаваў над слоўнікам. У яго сталіся дзьве Радзімы, якім ён прысьвяціў свой розум і сэрца. Цікава, што за дзесяць гадоў да сьмерці ён хацеў прыехаць у Беларусь, каб пабываць у Мазыры і Барбарове. Ф. В. Абрамовіч, які быў славутым хірургам у Мазыры ў той час, знайшоў людзей, якія добра ведалі маладзенькага Эдуарда. Чалавека, які і ў далёкай Сыбіры згадваў Прыпяць і Мазыр, не забылі на гэтай зямлі1.

--------

    1 Гл.: Грыцкевіч В. Эдуард Пякарскі. – Мн., 1989.

    /Мазыр 850 год. У трох тамах. Т. 2. Мазыр літаратурны. Гомель. 2005. С. 26-27, 29./

 






















 

                                                          ОБЩАЯ ХАРАКТЕРИСТИКА РАБОТ

    Актуальность исследования. Изучение терминологии, теоретическое осмысление ее параметров является в настоящее время приоритетным направлением лингвистических исследований.

    Донаучная терминология языка саха своим возникновением обязана деятельности дореволюционных русских исследователей языка, фольклора и этнографии. Донаучные так называемые протермины были зафиксированы еще в «Якутско-немецком словаре» акад. О. Н. Бетлингка (СПб., 1849) и особенно широко они отражены в фундаментальном «Словаре якутского языка» в 13 выпусках Э. К. Пекарского (СПб., 1907; Л. 1930). С дореволюционных времен до наших дней создано на языке саха значительное количество больших и малых общих и отраслевых словарей различного типа, характера и назначения...

    Материалом исследования послужили изданные и частично неизданные общие и отраслевые словари (свыше 40 названий). Наиболее популярные из них подкрепись лексикографическому разбору, в том числе такие большие словари, как «Словарь якутского языка» в 13 выпусках Э. К. Пекарского...

                                                           Основное содержание работы

                             Глава I. Основные теоретические предпосылки исследования

    Наша периодизации становления и развития терминологии языка саха основана на материале лексикографических источников. За точку отсчета были приняты даты, знаменующие собой исторические событии.

    Письменность в Якутии появилась еще в дореволюционное время. Неоценимым вкладом в создание научной грамматики и письменности является труд акад. О. Н. Бетлингка «О языке якутов», изданный в 1851 г. на немецком языке. На алфавите, разработанном О. Н. Бетлингком, написано первое литературное произведение «Воспоминания» А. Я. Уваровского. Система его письма была использована для создания «Образцов народной литературы якутов», изданных под редакцией Э. К. Пекарского в 3-х томах, 8 выпусках, а также для «Якутско-немецкого словаря» акад. О. Н. Беглингка, содержащего в себе 4577 слов-корней и «Словаря якутского языка» Э. К. Пекарского, содержащего в себе около 38 тысяч словарных единиц...

                                          Глава II. Лексикографические источники

    1. Дореволюционный период. Родословная якутской лексикографии начинается с «Якутско-немецкого словаря» акад. О. Н Бетлингка, изданного в 1849 г. в г. Санкт-Петербурге. В «Словаре» зарегистрировано 4558 якутских, в основном корневых, слов...

    Общепризнанным выдающимся достижением отечественной и мировой тюркологии является «Словарь якутского языка» Э. К. Пекарского, издававшийся в 13 выпусках: вып. 1 (Якутск. 1899; СПб., 1907), вып. 2 (1909), вып. 3 (1912), вып. 4 (1916), вып. 5 (1917), вып. 6 (1923), вып. 7 (1925), вып. 8 (1926), вып. 9 (1927), вып. 10 (1927), вып. 11 (1928), вып. 12 (1929), вып. 13 (1930). «Словарь» содержит в себе окало 38 тыс. заглавных единиц с толкованием и снабжен богатым иллюстративным материалом. Заглавные слова сопровождаются подробной грамматической характеристикой, определяющей их принадлежность к той или иной части речи и способы образования. В производных словах указываются, как правило, основа и словообразующий аффикс.

    Обширные энциклопедические сведения, приведенные как в толковании, так и в иллюстративной части «Словаря», охватывают различные стороны хозяйственной, экономической, духовной и культурной жизни якутов конца XIX и начала XX вв. Другой отличительной чертой является его богатая фразеологическая насыщенность, отразившая своеобразный колорит, сочность, выразительность и образность обиходного языка и устного народного творчества якутов. Также весьма широко отражена в «Словаре» народная терминология и профессиональная лексика.

    В новых исторических условиях возрождения и развития общенародного языка саха (ийэ тыл) «Словарь» начинает по-новому раскрывать свои потенциальные возможности и приобретать необычайную актуальность. Его научное и практическое значение с течением времени будет, несомненно, возрастать...

                          Глава III. Лексико-семантический способ терминообразования

    ...Из указанных недифференцированных значений слова 'сила, мочь, крепость; власть; могущество; дар, способность'* [* Здесь и далее обиходное значение слов дается по «Словарю якутского языка» Э. К. ПекарскогоЕ. И.] в словаре...

                                 По теме диссертации опубликованы следующие работы

                                                                   Монографии

    2. Оконешников Е. И. Э. К. Пекарский как лексикограф. – Новосибирск: Наука, 1982. – 145 с.

                                                                         Статьи

    8. Оконешников Е. И. Роль «Якутско-немецкого словаря» акад. О. Н. Бетлингка в пополнении словника «Словаря» Э. К. Пекарского // Афанасий Уваровский: гуманист и просветитель: Сб. науч. ст. - Якутск. 2000. - С. 63-69.

    10. Оконешников Е. И. Почетный академик, член Польского Востоковедческого общества Э. К. Пекарский - создатель «Словаря якутского языка» (на польском языке) // Материалы международной конференции. - Лодзь. 2001. - С. 147-153.

    15. Оконешников Е. И. Академический «Словарь якутского языка» Э. К. Пекарского // Развитие гуманитарных исследований в Якутии. - Новосибирск: Наука. 1981. - С. 109-115.

    17. Оконешников Е. И. Эдуард Пекарский (на польском языке) // Ежеквартальник Востоковедческою объединении. - Варшава. 1979. - С. 53-57.

    19. Оконешников Е. И. Об особенностях смысловой характеристики слов в «Словаре» Э. К. Пекарского // Тезисы докладов Всесоюзной тюркологической конференции. - Алма-Ата. 1976.

    20. Оконешников Е. И. Новое прочтение «Словаря якутского языка» Э. К. Лекарского // Ссыльные поляки в Якутии. - Якутск. 1999. - С. 140-147.

    21. Оконешников Е. И. Э. К. Пекарский - выдающийся лексикограф // Сов. Тюркология. - 1978. - № 5. - С. 44-54.

    /Оконешников Е. И.  Лингвистические аспекты терминологии якутского языка (на материале общей и отраслевой лексикографии) Специальность 10.02.02 – языки народов Российской Федерации (якутский язык). Автореферат диссертации на соискание ученой степени доктора филологических наук. Якутск. 2005. С. 3-4, 9, 15-16, 22, 51-52./

 






 

                                            ОКОНЕШНИКОВ ЕГОР ИННОКЕНТЬЕВИЧ

                                                                      (р. 1. 09. 1930)

    Доктор филологических наук, заслуженный ветеран Сибирского отделения АН СССР, отличник народного просвещения РСФСР (1962).

    Родился в Курбусахском наслеге Усть-Алданского района ЯАССР. Окончил в 1954 г. якутское отделение историко-филологического факультета Якутского государственного педагогического института.

    Трудовая и научная деятельность: 1954-1964 гг. — учитель якутского и русского языков, завуч средней школы, школьный инспектор Усть-Алданского районного отдела народного образования, секретарь Якутского Обкома профсоюза работников народного просвещения, высшей школы и научных учреждений. В 1965 г. поступает на работу в ИЯЛИ ЯФ СО АН СССР: на должность младшего научного сотрудника, затем — старшего научного сотрудника, 1984-1991 гг. — заместитель директора по науке ИЯЛИ ЯФ СО АН СССР, с 1992 г. — старший научный сотрудник отделов терминологии и современных языковых проблем; с 2006 г. — ведущий научный сотрудник отдела толкового словаря, с 2009 г. — старший научный сотрудник ИГИ и ПМНС СО РАН. Имеет научное звание старшего научного сотрудника по специальности «Тюркские языки».

    В 1972 г. защитил кандидатскую диссертацию по теме «Э. К. Пекарский как лексикограф», а в 2005 г. защитил докторскую диссертацию по теме «Лингвистические аспекты терминологии якутского языка». Имеет звание старшего научного сотрудника по специальности «Тюркские языки».

    Е. И. Оконешников — специалист в области лексикологии, лексикографии и терминологии. Автор более 60 печатных работ, в их числе монографий: «Э. К. Пекарский как лексикограф» (Новосибирск, 1982), «Лингвистические аспекты терминологии языка саха» (Якутск, 2004); .Якутский феномен Эдуарда Пекарского» (Якутск, 2008); словарей: «Русско-якутский словарь общественно-политических терминов» (Якутск, 1989), «Русско-саха общественно-политический словарь» (Якутск, 1998). Он — один из составителей «Якутско-русского словаря» (М.: Советская энциклопедия, 1972). «Толкового словаря языка саха». — Т. II. (Новосибирск, 2004). В том числе научных статей, среди них: «О первом академическом выпуске «Словаря» Э. К. Пекарского» (Вопросы филологии. — Якутск.— 1970); «Заметки о трудных случаях перевода в «якутско-русском словаре» (Сибирский тюрк. сб. — Новосибирск, 1976); «Э. К. Пекарский — выдающийся лексикограф» (Сов. тюркология.— 1978.-№ 5); «Эдуард Пекарский (на польском языке)» (Ежеквартальник Востоковедческого объединения. — Варшава, 1979); «Новое прочтение «Словаря якутского языка» Э.К.Пекарского» (Ссыльные поляки в Якутии.— Якутск.—1999); «Почетный академик, член Польского Востоковедческого общества Э. К. Пекарский — создатель «Словаря якутского языка» (Роlskа a Suberia spotkanie dwoch swiatow (материалы научной конференции) - Lodz, 2001); «Консубстанциональные протермины «Якутско-немецком словаре» акад. О. Н. Бетлингка» (Наука и образование. — Якутск, 2002); «К дискуссии о разграничении терминологии и номенклатуры» (С. А. Новгородов и новое в якутском языкознании. — Якутск, 2003); «Лексико-семантическое терминообразование в языке саха» (Современные языковые процессы в Республике Саха (Якутия): актуальные проблемы. — Новосибирск, 2003); «Синтагматические способы терминообразования в языке саха» (Наука и образование. Якутск. -2004. -№ 3(35).

    Е. И. Оконешников — ветеран ВОВ, награжден в 1947 г. медалью «За доблестный труд в годы Великой Отечественной войны 1941-1945 гг.», отмечен и другими почетными знаками.

                                                           О Е. И. ОКОНЕШНИКОВЕ

    Нелунов А. Г. Монография о почетном академике // Социалистическая Якутия. — 1983. — 1 ноября

    Убрятова Е. И. Изучение тюркских языков Сибири (1981-1985 гг.) // Советская тюркология. — Баку, 1987. — № 1. — С. 84-94.

    Ученые из Усть-Алданского улуса: Библиогр. справ. / Сост. И. С. Портнягин, А. Н. Жирков. — Якутск, 2000. — С. 23.

    И. Саввина. Аптаах тыл тардыыта // Саха сирэ. — 2001. — 8 сент.

    Саха тылын саидар дьолугар...: Кэпсэтии / кэпсэттэ

    М. Слепцов // Ил Тумэн — 1999. — Сэтинньи 20 кунэ. — С. 10.

    /Ученые-исследователи института гуманитарных исследований и проблем малочисленных народов Севера. Биобиблиографический справочник. Составители: канд. экон. наук П. И. Докторов, канд. ист. наук Е. П. Антонов, канд. ист. наук С. Е. Никитина. Якутск. 2005. С. 219-220./

 

 

 


Brak komentarzy:

Prześlij komentarz